Oprogramowanie (software)

Oprogramowanie (ang. software) to ogół programów, aplikacji, instrukcji i danych wykorzystywanych przez komputery. Dzięki oprogramowaniu możemy pisać teksty, edytować zdjęcia, grać w gry, a nawet sterować pracą elektrowni jądrowej. Aby zrozumieć, jak działa oprogramowanie i jak prawidłowo go używać, warto znać jego podstawowe rodzaje i właściwości.

• Oprogramowanie: typy aplikacji, przykłady – aplikacje biurowe, przeglądarki internetowe, narzędzia graficzne, gry, programy edukacyjne
• Właściwości oprogramowania – desktopowe i mobilne, otwarte i własnościowe, warunki licencyjne, wersje, aktualizacje
• Typy plików – tekstowe, obrazowe, dźwiękowe, wideo, skompresowane, wykonywalne; typowe rozszerzenia nazw (np. txt, pdf, jpg, mp3, html)
• Systemy operacyjne – podstawowe oprogramowanie komputera, zarządzanie plikami i urządzeniami, uruchamianie innych programów

Istnieje wiele różnych typów oprogramowania, a dla każdego typu mamy do wyboru kilka konkurencyjnych produktów. Do najbardziej znanych typów oprogramowania należą:

Przeglądarki internetowe – umożliwiają użytkownikom przeglądanie i interakcję ze stronami internetowymi. Np. Google Chrome, Mozilla Firefox, Microsoft Edge.

Edytory tekstu – umożliwiają użytkownikom pisanie i edytowanie plików tekstowych. Np. Microsoft Word, LibreOffice Writer, Dokumenty Google.

Arkusze kalkulacyjne – umożliwiają użytkownikom tworzenie, edytowanie i analizowanie tabel oraz danych w nich zawartych. Np. Microsoft Excel, LibreOffice Calc, Arkusze Google.

Edytory graficzne – umożliwiają użytkownikom tworzenie i edytowanie grafiki oraz obrazów. Np. Adobe Photoshop, GIMP, Inkscape.

Języki programowania – umożliwiają programistom tworzenie aplikacji komputerowych. Np. Python, Java, C++. Do tworzenia programów programiści używają tzw. środowisk programistycznych, takich jak np. Visual Studio Code, PyCharm, Eclipse. Z kolei do tworzenia gier komputerowych stosuje się specjalistyczne silniki gier, takie jak np. Unity, Unreal Engine.

Oprogramowanie systemowe – umożliwia prawidłowe funkcjonowanie komputera. Zaliczamy do niego systemy operacyjne takie jak Windows, macOS, Linux. Do tej kategorii można również zaliczyć programy antywirusowe.

Pliki mogą zawierać różne różne typy danych. Każdy typ danych najlepiej zapisywać w odpowiednim formacie pliku, który zwykle rozpoznajemy po rozszerzeniu nazwy. Jako przykład weźmy plik notatki.txt: część notatki to nazwa pliku, a rozszerzenie txt informuje, jest to plik zawierający zwykły tekst.

Poniżej podajemy przykłady różnych formatów:

System operacyjny to program, który uruchamia się niezwłocznie po włączeniu komputera. Umożliwia uruchamianie innych programów i aplikacji (które mogą być przeznaczone dla konkretnego systemu operacyjnego). Programy działają w systemie operacyjnym jako oddzielne procesy. Współczesne systemy operacyjne zwykle obsługują jednoczesne wykonywanie wielu procesów (wielozadaniowość).

Za pośrednictwem systemu operacyjnego aplikacje mogą komunikować się ze sprzętem komputerowym. System operacyjny odpowiada także za organizację danych na nośnikach pamięci oraz dostęp do nich, a także zwykle umożliwia zarządzanie kontami użytkowników i ich uprawnieniami. To, że wiele czynności realizuje system operacyjny, w pewnym stopniu ułatwia tworzenie programów (aplikacji).

Systemy operacyjne były pierwotnie obsługiwane przez wpisywanie poleceń w wierszu poleceń. Obecnie zazwyczaj mają graficzny interfejs użytkownika (GUI), który umożliwia obsługę na przykład za pomocą klawiatury i myszy lub dotyku.

Niektóre aplikacje są dołączone wraz z systemem operacyjnym, np. przeglądarka internetowa, menedżer plików czy podstawowe sterowniki sprzętowe.

Przykłady systemów operacyjnych

Do popularnych systemów operacyjnych dla komputerów stacjonarnych i laptopów należą:

Do popularnych mobilnych systemów operacyjnych należą:

Aktualizacje

System operacyjny, jak każde inne oprogramowanie, może zawierać luki bezpieczeństwa. Są one zazwyczaj na bieżąco usuwane. Poprawki bezpieczeństwa (a także różne ulepszenia czy zmiany) trafiają na urządzenie użytkownika w ramach aktualizacji (tzw. update/upgrade).